मंगळवार, डिसेंबर 12, 2017
   
Text Size

राजहंस माझा निजला !


(पतिनिधनानंतर अल्पावधीतच बापडीवर एकुलत्या एक मुलाचे निधन पाहण्याचा प्रसंग आल्यावर असा भ्रम होणार नाही?)
(चाल- उद्धवा शांतवन...)

हे कोण बोलले बोला?
'राजहंस माझा निजला !'
दुर्दैवनगाच्या शिखरी । नवविधवा दुःखी आई !
ते हृदय कसे आईचे । मी उगाच सांगत नाही !
जे आनंदेही रडतें ! दुखाःत कसे ते होइ --

हे कुणी कुणा सांगावें !
आईच्या बाळा ठावें !
प्रेमाच्या गांवा जावें--

मग ऐकावे या बोला। 'राजहंस माझा निजला !'
मांडीवर मेले मूल | तो हृदया धक्का बसला|
होउनी कळस शोकाचा। भ्रम तिच्या मानसी बसला।
मग हृदय बधिरची झाले। अति दुःख थिजवी चित्ताला।

ते तिच्या जिवाचे फुल!
मांडीवर होत मलूल !
तरि शोके पडुनी मूल--

वाटतची होते तिजला।'राजहंस माझा निजला'
जन चार भोवती जमले। मृत बाला उचलायाला।
तो काळ नाथनिधनाचा। हतभागि मना आठवला।
तो प्रसंग पहिला तसला। हा दुसरा असा असला।

ते चित्र दिसे चित्ताला !
हे चित्र दिसे डोळयाला !
निज चित्र चित्तनयनाला,

मग रडुनि वदे ती सकला। राजहंस माझा निजला !
करु नका गलबला अगदी। लागली झोप मम बाळा !
आधिच झोप त्या नाही। खेळाचा एकच चाळा।
जागताच वार्यासरसा। खेळाचा घेईल आळा।

वाजवूं नका पाउल !
लागेल तया चाहुल !
झोपेचा हलका फूल !

मग झोपायचा कुठला ! राजहंस माझा निजला ।
हे दुध जरासा प्याला। आतांसा कोठें निजला।
डोळयाला लागे डोळा। कां तोच भोवती जमला?
जा ! नका उठवु वेल्हाळा । मी ओळखतें हो सकला !

तो हिराच तेव्हा नेला !
हिरकणीस आता टपला !
परि जिवापलिकडे याला­-

लपविन ! एक ची सरला ! राजहंस माझा निजला!
का असले भलते सलते। बोलता अमंगळ याला?
छबकडयावरुनि माझ्या या। ओंवाळुनि टाकुनि सकलां।
घेतें मी पदराखाली। पाहुच नका लडिवाळा !

मी गरिब कितीही असले।
जरि कपाळ माझे फुटले।
बोलणे तरिही असले­­--

खपणार नाही हो मजला ! राजहंस माझा निजला !
हे असेच सांगुनि मागे। नेलात जिवाचा राजा।
दाखविलाही फिरुनी नाही। नाहीत कां तुम्हां लाजा?

हा असा कसा दृष्टावा?
कोणत्या जन्मिचा दावा?
कां उगिच गळा कापावा--

पाहुनी गरिब कोणाला। राजहंस माझा निजला ।
हे काळे कुरळे केश। खेळतात डोक्यावरती।
ही दृष्टि पहा ममवदनी। नेहमी अशी ही असती।
हे तेज अशा रत्नांचे। झालें का आहे कमती ?

कानात नाचती डुल,
तोंडावर हंसरें फुल,
जीवाची घालुनी झुल­­­ ­---

मी असाच झाकिन याला।  राजहंस माझा निजला !
या अर्ध्या उघडया नयनी।बाळ काय पाहत नाही?
याअर्ध्या उघडया तोंडी। बाळ काय बोलत नाही?
अर्थ या अशा हसण्याचा। मज माझा कळतो बाई!

हे हसे मुखावर नाचे !
जणु बोल दुग्धपानाचे !
की मुक्या समाधनाचे !

इतुकेही कळेना कु णाला-। राजहंस माझा निजला !
या माझ्या मानससरसी। सारखे प्रेमजळ वाही।
त्या तरंगलहरींवरती। राजहंस पोहत राही।
सारखा पोहुनी दमला। मग मला भुकेला बाही!

नयनांच्या शिंपांमधुनी,
अश्रुंचे मौक्तिकसुमणी,
मी दिले तया काढुनी,

मोत्याचा चारा असला ।  राजहंस माझा निजला !
ते वैकुंठेश्वर गेले। पदि त्यांच्या अर्पायाला।
ही अखंड या अश्रुंची। वैजयंति मोहनमाळा!
मी करित असे केव्हाची। धरुनिया उराशी बाळा।

कौस्तुभ हा माळेमधला!
हृदयाचे कोंदण याला !
तो चोराया का आला?

दैत्याहुनि दैत्यची झाला !  राजहंस माझा निजला !
हे असे जाहले म्हणता। तरि देवचि निजला का हो?
जरि निर्दय होऊनि निजला। आळवीन फोडुनी टाहो।
की असा पोटाचा गोळा। पोटातची देवा राहो!

ही कुऱ्हाड आकाशाची,
मजवरती पाडायाची,
नाहीच कल्पना याची,

हा तुमचा कावा सगळा !  राजहंस माझा निजला !
जरि दूत यमाचे आले । लाडक्यास या न्यायाला।
ते निष्ठुर असले तरिही। भुलतील पाहुनी याला।
हृदयाचे होऊनि पाणी। लागतील चुंबायाला।

मी मुका असा घेताना--
हा पहा पुन्हा हंसलाना !
का अशा फिरवितां माना?

सुख खुपे काय डोळयाला । राजहंस माझा निजला !
हे सर्वस्वाचे फू ल। त्या भोवति झाला गोळा।
मी बघतें कधीच आहे। त्या वरती तुमचा डोळा!
एकदा करावा त्याचा । वादाने चोळामोळा!

सर्वांच्या मनिचा लाहो,
हाच ना? स्पष्ट बोला हो,
मी इतकी वेडी का हो-

की हेही कळेना मजला।  राजहंस माझा निजला !
जरि होउ नये ते झाले। तरि सोडणार नाही!
पाळणाहि रुततो ज्याला। प्रेमे जरि निजवी आई!
तो देह खाच दगडांत छेः। नको नको ग बाई!

हृदयाची खणुनी खांच,
झाकिन मी बाळ असाच,
दुःखाचे फत्तर साच !

जा!जाउनि सांगा काळा। ' राजहंस माझा निजला !'
जरि काळाचाहि काळ। बाळाला न्याया आला!
तरि नाही मी द्यायची। या जीवाच्या जीवाला!
सारखी गाउनी गाणी। निजवीन कल्पवर याला!

जा ! करा आपुलें काळे!
माझेही दमले डोळे!
प्राणांचे पसरुनी जाळे _

मी निजते घेउनि याला!  राजहंस माझा निजला !
सांगुनी असे सकलांशी। मृत बाळा उराशी धरुनी।
तन्मुखी स्वमुखी ठेवोनी। चुंबिले एकदा फिरुनी।
पाहिले नीट निरखोनी। झणिं तीही गेली निजोनी।

मग पुन्हा कधी ती उठली,
जाणीव कुणा ही कुठली?
परि मति या प्रश्ने हटली-

'' बोलेल कोण या बोला।   राजहंस माझा निजला !''
मग माता पुत्रांवरि त्या। तरु गाळिती कोमल पाने।
ढाळिती लता निज सुमने। पशुपक्षिही रडति गानें ।
दशदिशा दगडही कढती। मन दुभंगुनि शोकाने।

दुमदुमतें स्थळ ते अजुनिही,
त्या एकच करुणागानीं,
जा जाउनि ऐका कानी !
ऐकाल याच बोलाला - '  राजहंस माझा निजला !'

-    जुलै, १९१२